De Avonden
Gerard Reve


1947, proza
De Avonden

Behalve het verstrijken van de laatste tien dagen van 1946 gebeurt er in De Avonden nagenoeg niets. En toch is het een wonderlijke roman.

Op zondag 22 december bevinden we ons op de eerste verdieping van een etagewoning aan de Amsterdamse Schilderskade. Ze wordt bewoond door de familie Van Egters, die bestaat uit een immer lezende vader, een immer mopperende en onhandige moeder, en hun drieëntwintigjarige zoon Frits, die kantoorbediende is. Frits ergert zich voortdurend aan de slechte tafelmanieren van zijn ouders, en is geobsedeerd door de dood. Hij vreest de laatste dag van het jaar niet meer te zullen halen, want overal ziet hij sporen van verval.

Haaruitval staat daarbij voorop. Bij elk ontmoeting met zijn getrouwde broer of zijn vrienden komt hun reële of ingebeelde, voortschrijdende kaalheid te sprake. Ook jaagt hij iedereen op stang met zijn griezelverhalen. Hij is bijzonder spits en praat bovendien, tot jolijt van de anderen, nu eens hoogdravend dan weer plechtstatig. Voortdurend gaan hem obscene verhalen, scabreuze oordelen en wanhopige schietgebedjes door het hoofd.

Op maandag 23 december vergezelt hij Joop naar een reünie van het Berendsgymnasium, dat hij niet heeft afgemaakt. Met zijn absurde griezelverhalen wil hij zijn afgestudeerde vrienden alsnog overtroeven.

De volgende dagen kennen eenzelfde eentonig verloop. Naarmate het jaareinde nadert, groeit zijn doodsangst. De gedetailleerde beschrijving van verveling, schaarste en verval wijst erop dat Frits naar schoonheid verlangt, maar die valt sinds de oorlog nergens meer te bespeuren. Het geringste mankement vergroot hij daarom uit tot een naderende catastrofe.

Aan Kerstmis doen de Van Egters niet. Ook Oudejaarsavond wordt niet gevierd. Moeder heeft nochtans een fles wijn gekocht. Althans, dat denkt ze. In werkelijkheid kocht ze een fles bessensap. Om twaalf uur wensen ze elkaar een gelukkig nieuwjaar, drinken een glas bessensap en gaan daarna naar bed. Troostelozer kan niet. In de badkamer overvalt Frits opeens een euforisch gevoel.

‘Ik leef,' fluisterde hij, ik adem. En ik beweeg. Ik adem, ik beweeg, dus ik leef. Wat kan er nog gebeuren?' Opgelucht zuigt hij zijn longen vol lucht en kruipt onder de wol. 'Alles is voorbij,' fluisterde hij,' het is overgegaan. Het jaar is er niet meer.' […] 'Het is gezien, het is niet onopgemerkt gebleven.' Waarna hij in een diepe slaap valt.

De Avonden choqueerde destijds de literaire wereld omdat de roman voelbaar maakte dat de verheven waarden van vóór de oorlog waardeloos waren gebleken. Ze hadden plaats gemaakt voor een illusieloze, saaie overlevingsroutine van alledag, die jong en oud ertoe dwong ‘klein te leven’. Een boek of een krant lezen, naar de radio luisteren, praten met vrienden, sigaretten roken, naar de bioscoop gaan. Ruimte voor grootsheid en avontuur was er niet meer. Op alles werd bespaard: op kolen, op voedsel, op tabak, op elektriciteit. Behalve op nachtmerries. Die heeft Frits elke nacht.

Dat dit boek allesbehalve saai en vervelend is, komt grotendeels door de cynische dialogen, de obsessie met ziektes en verval, en de haarscherpe observaties van talloze onbenulligheden. Dat alles samen zorgt voor een uitermate hilarisch effect.

Het boek blijft tot op heden vele jonge schrijvers inspireren, hetzij inhoudelijk, hetzij stilistisch. Reve maakt met De Avonden dus tot op heden school.

De Avonden - Daniel

Gerard Reve

Gerard Reve
Gerard Reve (1923-2006) is vooral bekend om zijn proza. Toch schreef hij ook gedichten en toneelstukken.
 
Met zijn romandebuut De avonden (1947) maakte hij meteen naam als schrijver. Later oogstte hij ook lof met de novelle Werther Nieland (1949), de briefromans Op weg naar het einde (1963) en Nader tot U (1966), en met De taal der liefde (1972) en Het Boek Van Violet En Dood (1996).
 
In 1948 huwde Reve met de dichteres Hanny Michaëlis. Toen hij zich later als homoseksueel uitte, werd het huwelijk ontbonden. De biografische levenspartners van Reve duiken in zijn werk vaak op onder koosnaampjes als Teigetje en Woelrat.
 
Door zijn onverhulde lofzang op de herenliefde en zijn soms racistisch of godslasterend ervaren uitspraken was Reve een ophefmakende figuur. Hij was de ‘vader’ van het zgn. Revisme, waarin katholicisme en erotiek hand in hand gingen.
 
Reve ontving verscheidene literaire prijzen, waaronder de P.C. Hooftprijs (1968) en de Prijs der Nederlandse Letteren (2001). Hij werd benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau en kreeg een eigen televisieshow: de Grote Gerard Reve Show.

context

ontdek

  • Leve Reve!

    Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Gerard Reve debuteerde als auteur met de dichtbundel…

    Lees verder