De Leeuw van Vlaenderen
Hendrik Conscience


1838, proza
De Leeuw van Vlaenderen

De zesentwintigjarige Hendrik Conscience schreef dit zeer invloedrijke boek in 1838, naar het model van de historische romans van de Schotse schrijver Walter Scott, zoals Waverley (1814) en Ivanhoe (1819). Na 1830 werden die boeken via Frankrijk en Franstalig België ook bij Vlaamse intellectuelen populair, ook al namen die in hun nationalistische geschriften afstand van de Franse cultuur. Conscience ruimde het vooroordeel uit de weg dat hier toen nog in culturele kringen tegen dat nieuwe genre bestond. Zo kroonde hij zich tot pionier en vader van de Vlaamse roman.

De Leeuw verhaalt het conflict tussen de steden en de wettige Franse vorst in het graafschap Vlaanderen tijdens de middeleeuwen, met als finale de Guldensporenslag aan de Groeningebeek te Kortrijk op 11 juli 1302. Conscience geeft een nauwkeurig relaas van de feiten, maar vergroot die feiten ook met veel verbeelding uit, zodat ze uitgroeien tot een heldhaftige en bovenmenselijke strijd met een tijdloze en symbolische betekenis. Hij tovert de gebeurtenissen om tot een glorievolle nationale vrijheidsstrijd van Vlamingen tegen Fransen. 1302 wordt een moment waarop de nationale geschiedenis een beslissende wending heeft genomen, een ankerpunt in het collectieve geheugen en een voorbode van de onafhankelijkheidsstrijd van de Belgen in 1830.

Burgers en edellieden treden er eensgezind op, al komen de échte leiders uit het volk: de vitale Jan Breydel en de wijze Pieter Deconinck, in perfect evenwicht met elkaar. Die eendracht is ook een voorafspiegeling van de democratische samenhorigheid in een moderne natiestaat.

Ondanks het feit dat er veel bloed vloeit in deze soms gruwelijke roman, krijgt alles zijn plaats, zin en betekenis. De vrijheidsstrijd staat niet voor niets onder bescherming van een goddelijke kracht die concreet gestalte krijgt in de ‘Leeuw van Vlaenderen’, een geheimzinnige en reusachtige ridder (Robrecht van Bethune) die als een redder in nood de beslissende veldslag als bij wonder een gunstige wending geeft. In deze heilige strijd voor vrijheid en een betere toekomst voor het vaderland vormen de Vlaamse ‘leeuwen’ de stuwende en bezielende kracht.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat flaminganten in de negentiende en de twintigste eeuw aan dit epos symbolen ontleenden om hun verlangen naar emancipatie en autonomie gestalte te geven. Niet dat ze Conscience op handen droegen. Met de komst van de modernistische literatuur in Vlaanderen daalde zijn reputatie pijlsnel. Hij mocht zijn volk dan wel hebben leren lezen, hij was zelf onleesbaar geworden.

Dat neemt niet weg dat de Guldensporenslag en zijn helden in het collectieve geheugen van Vlaanderen aanwezig zijn gebleven. Ze leven verder in bijvoorbeeld het standbeeld van Breydel en Deconinck op de markt van Brugge of in de benaming van een café, een plein, een vereniging of een voetbalstadion. We vieren de Vlaamse feestdag op 11 juli, en de klauwende leeuw geldt officieel als vlag en wapen van de Vlaamse Gemeenschap in België. Zonder De Leeuw van Vlaenderen zou het anders zijn uitgevallen. Dat is uitzonderlijk. Dat een roman een dergelijke impact heeft kunnen hebben op een nationale cultuur is zelfs uniek voor de westerse literatuur.

Het blijft de moeite lonen om deze lijvige en spannende historische roman te lezen om te ontdekken (en misschien te ervaren) hoe een literaire tekst zo’n enorme energie kon opwekken dat hij een hele nationale beweging kon inspireren.

 

Video

Toen er nog zoiets als schooltelevisie bestond kon men in de les Nederlands niet aan Hendrik Conscience voorbijgaan.

De Leeuw van Vlaenderen - Daniel

Hendrik Conscience

Hendrik Conscience
Hendrik Conscience (1812-1883) had een grote interesse voor plant- en geneeskunde. Zijn literaire werk situeert zich binnen de romantiek. Van hem wordt gezegd dat hij ‘zijn volk leerde lezen’.
 
Doordat zijn vader uit Frankrijk kwam, was de moedertaal van Conscience het Frans. Dat verklaart de soms vreemde constructies in zijn romans, die hij in het Nederlands schreef omdat zijn moeder uit de Kempen kwam. Met zijn historische verhalen in de volkstaal wilde hij de Vlamingen meer zelfvertrouwen geven om – tegen de dominante Franse cultuur in – voor hun eigen taal en rechten op te komen.
 
De Leeuw van Vlaenderen (1838) is Consciences bekendste werk. Andere historische romans zijn onder meer In ’t Wonderjaer (1837) en Jacob van Artevelde (1849). Daarnaast schreef hij ook populaire landelijke verhalen, waaronder De loteling (1850) en De kerels van Vlaanderen (1871). Gedichten van Conscience staan onder andere in Phantasy (1837).
 
In opdracht van de regering bracht hij in 1845 een Geschiedenis van België uit. Naast zijn schrijversloopbaan was hij ook onderwijzer, griffier van de Antwerpse Koninklijke Academie voor Schone Kunsten en arrondissementscommissaris in Kortrijk.
 
Als schrijver genoot Conscience heel wat erkenning. Tweemaal ontving hij de Staatsprijs voor Vlaamse letterkunde (1854 en 1869). Hij was ook erelid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde en eredoctor aan de Leuvense universiteit.

context

ontdek

  • HIT THE STAGE #55: ‘De Leeuw Van Vlaanderen’: De Musical

    Op woensdag 29 maart brengt het jonge theatergezelschap Montignards een muzikale bewerking…

    Lees verder
  • Marcel Vanthilt ontvangt!

    In het kader van het Letterenhuisfestival ontvangt gastheer Marcel Vanthilt op 8 april…

    Lees verder
  • Literair programma rond Hendrik Conscience

    Naar aanleiding van een nieuwe publicatie over Hendrik Concience brengt Behoud de Begeerte…

    Lees verder